Waarom de startende ondernemer en zzp’er er eigenlijk nog genadig van afkomt

Afgelopen zondag stond ik spruitjes te bakken, op zijn Spaans. Een scheut olijfolie, twee tenen knoflook, een handvol chorizo en een flinke snuf pimentón (gerookte paprikapoeder). De spruitjes had ik doormidden gesneden en met de vlakke kant in de hete pan gelegd. Ze lagen daarin te sissen alsof ze ergens tegen protesteerden.

Zo’n geluid brengt een mens op gedachten. Wat als spruitjes nu eens bewustzijn hadden? Wat zouden ze ervan vinden dat hun hele loopbaan in mijn koekenpan eindigt?

Als je een groot deel van de schrijverscarrière aan zakelijke non-fictie hebt besteed, ontkom je er niet aan dat zelfs spruitjes een inspiratiebron voor een artikel kunnen zijn. Ik heb deze gedachte losgelaten op het ondernemerschap, want ook beginnende ondernemers of zzp’ers weten bij de eerste zakelijke stap niet wat hen boven het hoofd hangt. Het resultaat lees je hieronder.

Je bent klein, groen en je zit stevig vast aan een stam met een heleboel broertjes en zusjes. Het leven als jonge spruit is overzichtelijk. Je hangt wat rond in een winderige omgeving en hoopt op een beetje nachtvorst omdat dat je suikerspiegel opkrikt. Maar, er komt een dag dat je volgroeid bent en de arbeidsmarkt op moet.

Een spruitje met een sprankje bewustzijn ontdekt op dat moment iets naars. De toekomstvisie voor zijn soort groente is op zijn zachtst gezegd somber.

Dat moment ken ik van de ondernemers die bij mij aan tafel schuiven. Ze zeggen hun vaste baan op en stappen een winderig veld in, precies zoals ons spruitje. De een droomt van een volle agenda en een laptop op een terras in Spanje. De ander hangt aan zijn stam en hoopt stiekem op een wokpan. Allebei kijken ze vooruit zonder de kleine lettertjes te lezen.

Voor de zzp’er valt er onderweg nog van alles bij te sturen. De loopbaan van een volwassen spruitje is vastgelegd voordat hij eraan begint….
Lees verder

Ik had een lieve tante die deftig wilde zijn. Omdat haar veel geld en een opleiding niet gegund waren, werd zij verbaal deftig. Bij een bezoek werden wij uitgenodigd voor een koppie kofje; dat klonk in haar oren deftiger. Zij zei ook naar Rokanjé sur Mer op vakantie te zijn geweest. Dat klinkt toch heel wat deftiger dan het op zijn Rotterdams uitspreken van Rockanje, de badplaats onder de rook van Rotterdam’.

Een bevriende relatie sprak met een hete aardappel in de keel omdat hij dacht dat dit hem prestige zou opleveren, en laten we ook niet de gymnasiasten en corpsballetjes vergeten die gretig gebruikmaken van Franse  leenwoorden en Latijnse uitdrukkingen om te laten om … tja, waarom eigenlijk?

Als amateurpresentator van een radioprogramma leerde ik al snel geen moeilijke woorden te gebruiken, want als ik dat wel had  gedaan, had ik snel veel luisteraars kwijtgeraakt.

De lessen die ik toen leerde gebruik ik nog steeds in mijn vak als speechschrijver, columnist en ghostwriter. Soms krijg ik teksten onder ogen die klinken alsof ze door iemand in een toga zijn geschreven. Ze staan vol Latijnse uitdrukkingen en de voorkeur wordt gegeven aan allerlei leenwoorden, bij voorkeur uit het Frans, terwijl daarvoor in het Nederlands prima en zelfs betere alternatieven zijn voor iedere mediocre scribent; middelmatige pennenlikkers….
Lees verder

Vandaag kreeg ik via whatsapp een berichtje van een van mijn klanten. Hij had me gevraagd om een speech voor hem te schrijven voor zijn afscheid van de zaak waar hij bijna 35 jaar had gewerkt. Hij had tijd genoeg om het zelf te doen, maar zijn dyslexie zat daarbij in de weg. Hij stuurde me bij het bericht een link naar de video waar ik die kon bekijken. Toen ik die bekeek, wist ik precies welke zin eraan kwam, want die had ik twee weken eerder geschreven. Het applaus na de speech was niet voor mij bedoeld, maar ik trof het wel aan op mijn bankrekening, Dat is het lot van een ghostwriter. Mijn woorden, iemand anders’ naam.

Deze week viel me een bericht uit de Volkskrant op. Journalisten hadden 1.812 berichten van Rob Jetten en D66 onderzocht en die door een Pangram gehaald. Dat is een van de ‘fraude’-detectoren voor AI die dit, naast de voorspelbaarheid van woorden, stijl, structuur en statistieken, zichtbaar kan maken. Ruim tweehonderd daarvan zouden door een LLM (Large Language Model), zijn geschreven. De reden voor het onderzoek had te maken met het controleren in welke mate de berichten authentiek en transparant  zouden zijn; belangrijke zaken voor politici. Hier op LinkedIn, op radio en tv barstte de verontwaardiging los en de veelal op dit vlak ondeskundige presentatoren gingen er helemaal op los. Er werd gesproken over bedrog en andere kwalificaties voor hem en zijn partij; Rob zou stilletjes zijn werk aan een computerapp overlaten.  Alsof dit nieuws zou zijn!…
Lees verder

In de radiostudio heb ik geleerd hoe rekbaar tijd is. Drie tellen stilte tijdens een uitzending voelen als een halve eeuw. Een gesprek van zeven minuten is voorbij voordat je goed en wel zit. Dezelfde klok aan de muur geeft een heel ander gevoel.

Op een vrije zaterdag werkt het precies andersom. De dag ligt voor je open en in je hoofd staat een keurig lijstje klaar. Tegen zonsondergang vraag je je af waar de uren gebleven zijn. Daarna komt het schuldgevoel om de hoek kijken. Weer niets gedaan.

Dat is de tijdparadox. Hoe meer tijd je hebt, hoe minder je gedaan krijgt….
Lees verder

Ruim dertig jaar geleden werkte ik als vrijwilliger bij een lokale omroep en leerde ik al snel één ding. Mijn luisteraars, hoofdzakelijk blinden en slechtzienden, willen echte verhalen horen en geen opgewarmde verbale diarree. Diezelfde les pas ik nu toe als ghostwriter, maar in toenemende mate mis ik dit op LinkedIn. Het platform begon ooit als een vernieuwende digitale vacaturebank, waarover Jan Vermeiren zijn succesvolle boek schreef. Op basis daarvan verzorgden hij en ik talloze spreekbeurten over hoe je LinkedIn het beste kon gebruiken. Ondertussen moet ik constateren dat het is uitgegroeid tot een contentmachine waarin steeds meer zandkorrels ervoor zorgen dat het nu geen goed geolied netwerk meer is.

De overdaad aan kunstmatige content

Wie nu door zijn tijdlijn veegt, ziet steeds meer van hetzelfde. Je komt nu berichten vol opgeblazen retoriek tegen van mensen die hun bijdrage volstampen met emoji’s.
Zelfverklaarde experts strooien met lijstjes waarin ‘vijf lessen over leiderschap’  worden gegeven die nergens op slaan en geen enkele wetenschappelijke basis hebben. Onderzoeksbureau

Ik kwam een onderzoek van Pangram (een AI-detector) tegen dat ruim 1 miljoen berichten analyseerde. Op basis daarvan kwamen ze tot de conclusie dat meer dan veertig procent van de lange LinkedIn-posts volledig door AI was geschreven, zonder menselijke redactie. LinkedIn schrok daar zelf ook van. Sinds kort tref je een meldknop aan waarmee je kunt aangeven dat je dit ‘AI-spam’ vindt. (Op zich zegt dit niets, want het gaat meestal om de perceptie van AI.) Bewijs blijft lastig, ook als er een watermerk aan wordt toegevoegd. Binnen twee weken drukten meer dan een miljoen mensen op die knop. LinkedIn claimt dat gemarkeerde berichten daarna veertig procent minder vaak worden bekeken. Mooie cijfers, maar ik heb zo mijn twijfels of dit zo is. Algoritmes kunnen veel, maar zelfstandig nadenken zit er nog niet in….
Lees verder

Als ghostwriter schrijf ik al dertig jaar zakelijke non-fictieboeken voor ondernemers. Wat me daarbij steeds weer opvalt, is dat bijna geen enkel manuscript dat ik onder ogen krijg vragen bevat die ondernemers aan zichzelf stellen. Er wordt verteld en beargumenteerd, maar zelden hardop getwijfeld.

Diezelfde blinde vlek zie ik ook buiten het boekenvak, zowel in de bestuurskamer als in de kamer van de thuiswerkende zzp’er. De laatstgenoemde vult de agenda tot de laatste minuut met allerlei taken en deadlines, maar zelden tref je daarin een geplande vraag aan jezelf aan. Ondernemers kunnen urenlang over hun bedrijf en zichzelf praten. Ze kennen hun klanten (als ze niet op Trustpilot kijken) en de cijfers uit hun hoofd. Maar als je aan hen vraagt waarom ze ooit met hun bedrijf zijn begonnen, dan verandert de vlotte babbel vaak in een pauze en zie je bijna een vraagteken uit hun bol opstijgen.

Dat is goed te verklaren. Als je de hele dag bezig bent, is er meestal geen tijd om even op de geestelijke rem te trappen en jezelf iets moeilijks te vragen. De waan van de dag wint het van het bredere overzicht. Socrates wist dat al ruim 2000 jaar geleden. Hij liep door Athene met niets anders dan vragen, om mensen zelf de tegenstrijdigheid in hun antwoorden te laten ontdekken. Zijn methode werkt nog steeds in bedrijvig Nederland en daarbuiten.

Socratische vragen ondermijnen de reflex van ondernemers om zich vast te houden aan vooroordelen. Je kunt een lastige vraag niet wegredeneren zoals je de mening van een ander aan de kant schuift. Wie niet bij het eerste antwoord stopt, komt sneller bij de kern dan met tien adviesgesprekken….
Lees verder