Geen bedrijf ter wereld heeft zo’n trouwe klantenkring als de grote godsdiensten. Miljarden mensen laten varkensvlees staan of trekken elke zondag hun nette kleren aan voor de kerk. Ze doen dat op gezag van boeken waarvan de goddelijke afzender zich niet laat bewijzen. Elke marketeer zou er een moord voor doen.
Je hoeft niet gelovig te zijn om daar iets van op te steken. Een marketingafdeling heb je er evenmin voor nodig. Iedere zzp’er die een offerte maakt, doet aan marketing, of hij het zo noemt of niet. In dit artikel kijk je mee over de schouder van de oudste verkopers ter wereld en leer je in het volgende wat je er zelf mee kunt doen.
Eerlijk is eerlijk, de kerk was niet de eerste. Eeuwen eerder draaide het orakel van Delphi al op een verdienmodel waar veel adviesbureaus jaloers op zouden zijn. Je wachtte lang op een voorspelling die zo vaag was dat ze altijd uitkwam. Wie veel geld had besteed aan het meebrengen van een mooi cadeau, mocht voorpiepen. Een soort priority boarding, lang voordat iemand de voorrangspas had uitgevonden.
Ruim 2000 jaar geleden schreef Quintus Cicero, de jongere broer van senator Cicero de Oudere, er zelfs een handboek over. Een paar van de daarin gegeven adviezen gaan tegenwoordig nog steeds op: zorg dat je overal gezien wordt en beloof liever te veel dan dat je nee zegt. Je kiezer vergeeft een gebroken belofte eerder dan een weigering om iets te doen. Er is in tweeduizend jaar op dat vlak nog niet veel veranderd.
Mensen kopen geen bewijs
De meeste religieuze boeken draaien niet om het bewijzen van hun inhoud. Ze draaien meestal om de vraag die iedereen zich vroeg of laat stelt: ‘Wat gebeurt er met me als ik doodga?’ Wie een antwoord heeft op een vraag die al leeft, hoeft niemand meer te overtuigen. Het antwoord gaat erin als zoete koek.
Ik heb jarenlang verkooptrainingen verzorgd waarbij ik erop wees dat emoties een hoofdrol spelen bij het nemen van koopbeslissingen. Nadat we iets gekocht hebben, gaan we op zoek naar rationele verklaringen waarom we dat hebben gedaan. Als je ooit een huis kocht, herken je vast dit zinnetje: ‘Het voelt goed!’
Het beste (ver)koopargument is de angst voor verlies. In de middeleeuwen hadden ze dat al snel begrepen. De kerken hadden geen kansberekeningen aan de muur hangen, maar geboden en schilderijen hoe de hel eruitzag. Niemand rekende uit hoe groot de kans was om in de hel te belanden. Iedereen zag de vlammen en je kon maar beter geloven uit angst erin te belanden.
Verzekeraars doen hetzelfde. Ze vertellen nooit hoe klein de kans is dat je huis afbrandt. Ze laten je een brandend huis zien. Je hebt weinig fantasie nodig om dat beeld voor je te zien en daarbij een gevoel te krijgen. De kopbeslissing wordt bevorderd en ondersteund met ‘Even Apeldoorn bellen’. Onze regering speelt hetzelfde spel met de angst voor mogelijke rampen, waardoor je een noodpakket in huis moet hebben. Daarmee bereikte zij ondertussen al een marktaandeel van 40% onder alle Nederlandse gezinnen. De geschetste angstsituatie werd door hen geaccepteerd en daarop werd gehandeld.
Angst voor spijt doet je ook beslissen om met de Postcode Loterij mee te doen. Onderzoekers van de Universiteit van Tilburg ontdekten dat deelnemers niet zozeer op de prijs uit zijn. Ze willen vooral niet de enige in de straat zijn die buiten de boot valt. Wie niet waagt, die niet wint, zegt het spreekwoord.
Amerikaanse tv-predikanten hebben van die angst voor spijt een verdienmodel gemaakt. Ze noemen het zaadgeloof. Je gift is een zaadje in Gods akker en de oogst komt honderdvoudig terug. Ze leunen daarbij op een uitspraak van Jezus in het Marcusevangelie. Dat in hetzelfde vers ook vervolgingen worden beloofd, laten ze voor het gemak weg. De meeste kerken in Nederland moeten van dit welvaartsevangelie overigens niets hebben. Wanneer de oogst komt, vertelt niemand. Dat is het geniale aan de constructie. Blijft het geld uit, dan was je geloof te zwak of je geduld te kort. Zo’n belofte kan nooit mislukken. Het lijkt op het orakel van Delphi, maar dan verpakt in iemand die in een maatpak uit een privéjet stapt. Blaise Pascal gaf twijfelaars het advies om gewoon te doen alsof ze geloofden. Het geloof zou dan vanzelf volgen. Elke verkoper kan dat beamen. Wie iets lang genoeg doet of herhaalt, gaat erin geloven. De gewoonte draagt de overtuiging, niet andersom. Daarom zitten godsdiensten vol vaste momenten. Het dagelijkse gebed en de wekelijkse dienst houden het geloof warm, ook in tijden van twijfel.
De kerk wist ook precies wanneer je met klantenbinding moest beginnen. Jezuïeten zouden, vrij vertaald, gezegd hebben: ‘Geef mij het kind tot zijn zevende en ik geef je later een man terug.’ Een kind dat thuis met een geloof opgroeit, hoeft later nergens van overtuigd te worden. Het is gewoon zo. Wat je met de paplepel krijgt ingegoten, voelt niet als een mening, maar als een voldongen feit. Volgens de psycholoog Jean Piaget leren kinderen pas rond hun zevende jaar logisch te redeneren. Onderzoek naar reclame sluit daarop aan. Tot een jaar of acht begrijpt een kind niet dat een advertentie iets wil verkopen. Het gelooft gewoon wat het ziet. Vandaar ook het gevaar van de zogenaamde influencers op TikTok en Facebook. Het is als vroeger toen niemand nog twijfelde aan wat er in de krant stond. Niet voor niets richten zoveel merken hun reclame op kinderen. Dat levert ze twee keer iets op. Een kind zeurt bij de kassa net zo lang bij een ouder om iets wat het wil hebben, totdat papa of mama toegeeft.
Wie op jonge leeftijd een merk leert kennen, neemt dat vaak de rest van zijn leven mee. Een frisdrankmerk op het schoolplein heeft een klant voor zestig jaar binnen. Dat heeft McDonald’s ook goed begrepen! Als kind een fan? Dan ook op latere leeftijd. Rationeel is het om geen ongezond voedsel te eten; je emotie vertelt je iets anders. Het laatste wint.
Makers van e-sigaretten spelen daarop in. Ze kozen smaakjes als aardbei en kauwgom, verpakt in kleurrijke verpakkingen. Op de beïnvloedbare leeftijd raak je verslaafd voordat je weet wat verslaving is. Inmiddels zijn die smaakjes in Nederland verboden, net als reclame voor rookwaren. Voor speelgoed- en snoepreclame gericht op kinderen gelden strenge regels.
Wat heb je hier nu concreet aan als zzp’er of kleine ondernemer? Dat lees je in mijn volgende bijdrage. Je hoeft geen hel of rampen te verzinnen en geen kathedraal of schuilkelders te bouwen. Een paar listige trucs van de priesters kun je daarna direct in de praktijk met succes toepassen.

