‘Hartelijk dank voor uw manuscript. Helaas past het niet in ons fonds.’
Dit soort berichten versturen uitgevers naar schatting 30.000 keer; via e-mail, want per post gaat anders aardig in de papieren lopen. Ze reageren op jouw ingezonden werk en dat van nog een heleboel meer met deze twee korte zinnen. Het is begrijpelijk dat ze het kort houden, want elk manuscript in detail te bespreken kost te veel tijd en geld. Dat ze daarmee jouw werk afdoen terwijl je een eitje kookt, moet vast heel erg pijn doen.
In ruim dertig jaar als ghostwriter heb ik heel wat schrijvers gesproken die zo’n bericht kregen. Ze hadden elke zin van hun boek wel drie keer gecontroleerd, hun partner laten meelezen en zelfs enkele proeflezers ingeschakeld. Van iedereen kreeg de schrijver lovende opmerkingen. Mijn liefje, wat wil je nog meer? Dit moet beslist bestsellermateriaal zijn. Toch ging het mis. ‘Wat is er mis met mijn tekst?’ vroeg een van hen me. Ik zie zijn verbaasde uitdrukking op zijn gezicht nog steeds voor me. Mijn antwoord viel hem kennelijk rauw op zijn dak toen ik zei: ‘Waarschijnlijk niets.’
Het probleem van de afwijzing zit niet altijd in de tekst, want als die verbetering vatbaar is, is dat eenvoudig op te lossen. Een schrijver kijkt naar zijn tekst. Een uitgever kijkt naar veel meer dan dat. Hij vraagt zich af wie het boek gaat kopen en of de schrijver kan helpen het te verkopen. Een uitgeverij steekt flink geld in redactie, opmaak, drukwerk en promotie. Omdat ze geen kat in de zak willen kopen.
In dit artikel kijk ik met je mee over de schouder van de uitgever. Wat ziet hij of zij als jouw manuscript op zijn of haar bureau ligt? Waar haken ze af? Aan het eind vertel ik hoe ik je kan helpen om die afwijzende e-mail een stuk minder waarschijnlijk te maken.
Schoenmaker, blijf bij je leest
Elke uitgeverij heeft een fonds. Dat is de verzameling boeken die ze uitgeeft, met een eigen gezicht en publiek. Een uitgeverij van managementboeken zit niet te wachten op jouw herinneringen aan de dorpsbakkerij van je opa. Hoe mooi je ze ook opschrijft. Sommige uitgeverijen nemen geen romans aan; andere nemen geen sportboeken of kinderboeken aan. Wie dat niet uitzoekt, schiet met hagel en raakt niets. De redenering is simpel en het grootste misverstand in het hoofd van schrijvers: niet iedereen die leest is geïnteresseerd in jouw boek.
Ik zie het vaker dan je denkt. Een schrijver stuurt zijn manuscript naar twintig uitgeverijen. Hij krijgt twintig keer nee te horen en concludeert dat zijn boek niet deugt. In werkelijkheid hadden de meeste van die twintig het boek nooit kunnen uitgeven. Ook niet als het een meesterwerk was geweest.
Daarna komt de vraag naar de doelgroep. Voor wie is dit boek? Het antwoord ‘voor iedereen’ laat bij elke redacteur een alarmbel rinkelen. Een boek voor iedereen is een boek voor niemand. Bij de radio leerde ik al vroeg dat je nooit tegen de luisteraar praat. Je praat tegen één mens die in de auto zit of in bed ligt. Zodra je weet wie dat is, weet je ook welke woorden je kiest.
Een uitgever wil diezelfde scherpte zien. Wie is je lezer en welke boeken staan er al in zijn kast? Daar zit meteen de volgende vraag in verstopt. Wat voegt jouw boek toe aan wat er al is? Waarom zou iemand in de boekhandel jouw boek pakken en niet dat van je concurrent ernaast?
Wie ben jij om dit boek te schrijven?
Bij zakelijke non-fictie en biografieën stelt de uitgever een vraag die schrijvers soms ongemakkelijk vinden: waarom jij? Wat geeft jou het recht om over dit onderwerp een boek te schrijven? Dat klinkt misschien een tikkie bot, maar het is toch een eerlijke vraag. Een lezer betaalt voor jouw kennis en ervaring, dus die moet de uitgever op papier kunnen zien.
Er ontbreekt nog iets wat beginnende schrijvers vaak vergeten: onderzoek naar wie er al over het beoogde onderwerp heeft geschreven. Voor welke doelgroep schreven zij? Hoe schreven ze daarover? Wat waren de reacties van de lezers daarop? De belangrijkste vraag is: wat heb jij daar nog origineels aan toe te voegen?
Mijn eerste vijf boeken schreef ik over het aparte taalgebruik rond telefonische communicatie, hoe efficiënt telefoonverkeer op de juiste plek terechtkomt, hoe je het instrument kunt gebruiken voor acquisitiedoeleinden, het behandelen van klachten en hoe je theoretische trainingen kunt omzetten in praktisch advies voor wie de telefoonstijl klantgerichter wil maken. Dat deed ik niet vanuit een ivoren toren. Ter voorbereiding op trainingen ging ik naast telefonistes, secretaresses en telemarketeers zitten om naar hun gesprekken te luisteren. Ik gaf er ook lezingen over en hoorde dagelijks wat er aan de telefoon misging. Die boeken hebben allemaal meerdere drukken gehad. Dat kwam niet alleen door de tekst. Er stond een auteur achter die zijn lezers zelf tegenkwam in elke zaal waar hij sprak.
Daarmee zijn we bij de promotie. Uitgevers vragen steeds vaker wat jij zelf kunt doen om je boek aan de man te brengen. Heb je een netwerk, een bedrijf met klanten, een podium op LinkedIn of een agenda vol met lezingen? Een trainer die zijn eigen boek achter in de zaal verkoopt, is voor een uitgever goud waard. Ik heb dat zelf mogen ervaren. Mijn uitgeverij van toen, Bosch & Keuning, stuurde zelfs een medewerker mee naar mijn lezingen om mijn boeken te promoten en te verkopen. Wie alleen hoopt dat de boekhandel het werk doet, maakt een uitgever niet warm.
Dan de eerste indruk. Redacteuren krijgen stapels manuscripten binnen en hebben weinig tijd. De eerste bladzijden bepalen vaak of ze verder lezen. Een slappe opening is als een handdruk met een klamme hand. Je kunt daarna nog zo aardig zijn, maar de toon is al gezet. Je krijgt immers geen tweede kans om een eerste indruk te maken.
Ook de verpakking telt. De meeste uitgeverijen vragen om een synopsis en een korte biografie. Een synopsis is een beknopte samenvatting van wat je boek vertelt en hoe het is opgebouwd. Sommige uitgeverijen willen er een proefhoofdstuk bij; andere vragen meteen om het complete manuscript. Ze letten op een nette opmaak met voldoende witruimte. Steeds meer uitgeverijen willen ook weten of je AI hebt gebruikt bij het schrijven. Als dat laatste het geval is, dan weigeren sommigen zo’n manuscript zonder pardon.
Op de Camino Francés zag ik pelgrims die al na twee dagen liepen, te strompelen. Hun benen waren sterk genoeg voor achthonderdzestig kilometer. Hun rugzak was alleen verkeerd ingepakt. Met een manuscript gaat het net zo. Een sterk verhaal kan bezwijken onder een slordige inzending.
Een frisse blik voordat de uitgever kijkt
Een afwijzing doet pijn; dat weet ik uit eigen ervaring. Een afwijzing die je had kunnen voorkomen, doet dubbel zo veel pijn. Laat je manuscript daarom eerst lezen door iemand die weet waar uitgevers op letten. Niet door mensen die je een sociaal wenselijk antwoord op je vraag geven. Kies enkele proeflezers die niet te dicht bij je staan.
Met mijn manuscriptservice lees ik jouw zakelijke non-fictie of biografie met een frisse blik. Je krijgt van mij geen waslijst met kritiek. Je krijgt een routekaart die laat zien waar je nu staat en welke weg je verder brengt. Wat je precies nodig hebt, hangt af van de staat van je manuscript.
Is je manuscript af en wil je weten of het klaar is voor een uitgever? Dan begin je met een analyse. Ik beoordeel de kracht van je verhaal en de opbouw, met de vragen van een uitgever in gedachten. Binnen twee tot drie weken weet je waar je staat.
Ga je liever zelf aan de slag? Dan past schrijfadvies beter. Binnen twee weken krijg je concreet en bruikbaar advies waarmee je zelf verder kunt schrijven.
Staat het verhaal, terwijl de tekst nog rammelt? Bij de redactie bewerk ik je manuscript op zinsniveau, zodat het verhaal van begin tot eind consistent blijft. Reken daarvoor enkele weken. Een correctie is de laatste poetsbeurt. Ik controleer zin voor zin op spelling, grammatica, interpunctie en stijl binnen 2 tot 3 weken.
Zit je helemaal vast, bijvoorbeeld door een knoop in de opbouw? Dan kunnen we ook op uurbasis samenwerken. Ik denk dan met je mee in plaats van een oordeel te vellen.
Wat kost dat?
Het begint altijd met een gratis kennismakingsgesprek, telefonisch, persoonlijk, via een videogesprek of per e-mail. We bespreken je manuscript en je wensen en bepalen samen welke dienst het beste bij je past. Daarna krijg je een offerte met een vaste prijs en een vaste leverdatum. Ik begin pas als jij akkoord gaat. Zo weet je vooraf waar je aan toe bent.
Laat ik eerlijk zijn. Een garantie op een uitgeefcontract kan niemand je geven. Wie dat belooft, verkoopt je knollen voor citroenen. Wat ik je wel kan geven, is een manuscript dat er een stuk beter voor staat. Je stuurt het dan in met open ogen. Wordt het toch een afwijzing , dan weet je tenminste dat het niet aan je voorbereiding lag.
Kies je uiteindelijk voor zelfpublicatie, dan heb je een tekst die klaar is voor de lezer. Ook dan kan ik je verder helpen, van opmaak en omslag tot ISBN en e-book.
Een uitgever beoordeelt dus niet alleen je boek. Hij beoordeelt de kans dat je boek zijn lezers vindt. Wie dat begrijpt, schrijft niet alleen een beter manuscript, maar ook een betere inzending. Goed beslagen ten ijs komen, heet dat in goed Nederlands.
Wil je weten waar jouw manuscript staat? Vertel me kort waar je boek over gaat en hoeveel woorden het telt. Alles over mijn manuscriptservice vind je op www.rentapen.nl/manuscriptservice.

