Wie heeft er tegenwoordig nog niet met ChatGPT gewerkt? Je geeft in een paar zinnen aan dat je een hoofdstuk over leiderschap wilt hebben en bingo, binnen een paar tellen krijg je een keurig geformuleerde tekst, zonder typo’s van achthonderd woorden op je scherm. Fantastisch, maar toch, als je het nog eens goed doorleest, klopt er iets niet. Er mist wat!
De tekst die je krijgt is technisch best goed, maar om nu te zeggen dat je dit kippenvel oplevert, nou nee. De bekende AI-taalmodellen zijn tot indrukwekkende prestaties in staat. Ze kunnen tegenwoordig zelfs met een enkele prompt een compleet boek schrijven van 30.000+ woorden. Alleen zijn dit boeken met een fantasieloze inhoud. Je ontdekt er geen echte emoties in en het allerbelangrijkste ontbreekt: jouw stem. Daardoor zijn ze direct herkenbaar als door AI geproduceerde teksten.
Laat ik gelijk maar toegeven dat ik dagelijks diverse modellen inzet voor uiteenlopende zaken, van ideeontwikkelaar tot en met eindredacteur, maar ik laat het niet mijn boeken schrijven. Tot nu toe schreef ik er 36 boeken, waaronder enkele zakelijke bestsellers, en heb ik al doende het verschil geleerd tussen een tekst die aanspreekt en een die ambtelijke en juridische saaiheid uitstraalt.
In dit artikel behandel ik de mogelijkheden en beperkingen van verschillende taalmodellen. Modellen die slim kunt inzetten om jouw boek te schrijven. Een boek dat jouw ziel en zaligheid ademt en jouw persoonlijkheid recht doet.
Wat AI wél goed kan
Ik kan er niet omheen: de huidige generatie taalmodellen is ronduit indrukwekkend. Op de juiste manier gebruikt, versnellen ze je schrijfproces enorm. Dat heeft een aantal duidelijke voordelen.
Brainstormen en ideeën genereren
Heb je nog geen gedetailleerd boekidee en weet je niet hoe je het moet structureren? Gooi je gedachten in een van de bekendste taalmodellen en vraag om tien mogelijke invalshoeken. Binnen een paar seconden krijg je die keurig aangeboden en met een beetje geluk zitten er drie bruikbare suggesties in waarmee je uit de voeten kunt.
Een van mijn opdrachtgevers, een ondernemer die al maanden worstelde met de invalshoek van zijn boek, gaf ik de tip om zijn kernboodschap in Claude in te geven en binnen een minuut kreeg hij zes perspectieven terug waarvan hij er twee combineerde tot precies het concept dat hij zocht. ‘Waarom heb ik daar zelf drie maanden over lopen piekeren?’, vroeg hij zich af. Ik wees hem erop dat hij drie maanden geleden nog niet wist dat dit bestond.
Structuur en opbouw
Een taalhulp, vaak aangeduid als LLM (Large Language Model), helpt je om een hoofdstukindeling te maken en daarin een logische volgorde aan te brengen. Het is alsof je een supersnelle redacteur hebt die in drie seconden je hele manuscript doorleest en laat weten: ‘Je kunt hoofdstuk zes beter vóór hoofdstuk vier zetten.’
Toen ik aan een herdruk van mijn boek over de Camino de Santiago werkte, vroeg ik Claude om mijn oorspronkelijke indeling en aanvullingen te beoordelen. Het kwam met een volgorde waaraan ik nog niet had gedacht. Ik vond het irritant om toe te geven, maar het model had gelijk en daardoor kreeg het boek een beoordeling van 4,5 sterren van 5.
Onderzoek en achtergrondinformatie
Stel, je schrijft een zakelijk boek over circulaire economie. Een taalmodel geeft je in minuten een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen, relevante onderzoeken en tegenstrijdige standpunten. Dat scheelt je uren in de bieb of zoektochten op Google Scholar. Vroeger zat ik soms avonden te spitten in vakliteratuur voor mijn ghostwritingprojecten. Nu krijg ik in tien minuten een overzicht waar ik eerder twee avonden voor nodig had. Het scheelt mij geen twee avonden werk want, de ontvangen informatie klopt niet altijd, maar het scheelt mij wel anderhalve avond. Voor onderzoek gebruik ik wisselend ook Perplexity en Gemini. ChatGPT is erg goed in het analyseren van bijvoorbeeld jaarcijfers.
Schrijven is schrappen
Een taalmodel helpt je om herhalingen en stopwoorden op te sporen en overbodige zinnen te schrappen zonder de boodschap te verliezen. Een van mijn klanten had een manuscript van 55.000 woorden geschreven. Met het oppervlakkig doorlezen daarvan viel me direct op dat er wel erg veel herhalingen in stonden. Ik liet het taalmodel berekenen hoeveel het er precies waren en waar die stonden. Binnen een minuut werd deze opdracht uitgevoerd en werden de passages zichtbaar waarin dezelfde boodschap in verschillende bewoordingen werd verpakt.
Tot zover het goede nieuws. Je voelt het aankomen. Er zit een ‘maar’ aan te komen.
Wat AI níet kan
Hier wordt het spannend, want dit is precies het punt waar de meeste schrijvers met AI zichzelf voor de gek houden. Taalmodellen hebben duidelijke beperkingen en ik loop er in mijn werk als schrijfcoach wekelijks tegenaan.
Geen eigen ervaring
Een taalmodel heeft nog nooit een bedrijf opgebouwd of gerund. Het heeft de groeistuipen van servet naar tafellaken niet meegemaakt, een burn-out gehad of geen klant verloren of teruggewonnen. AI herkent patronen in miljoenen teksten en stelt op basis daarvan een statistisch waarschijnlijke combinatie van woorden samen. Dat is knap, heel knap, maar dat is geen doorleefde ervaring.
Geen emotionele diepgang en authenticiteit
Regelmatig krijg ik manuscripten onder ogen die mechanisch van toon zijn, met in superlatieven geschreven bewoordingen. Dit verraadt een bekend Amerikaans taaltrekje en daarmee de herkomst van de tekst. Ze missen iedere emotionele lading en juist dat vormt de’ ziel’ van een boek.
Durf jij je in jouw boek kwetsbaar op te stellen? Een emotioneel beladen anekdote vertellen en krachttermen gebruiken?
Kunstmatig samengestelde teksten missen de warmte van de menselijke stem, de herkenbare manier van praten waarvan lezers zeggen: ‘Als ik je boek lees, lopen de kriebels over mijn rug.’ AI-teksten klinken vaak net een tikkie te beschaafd, te correct, formeel en gladjes. Ik vergelijk het wel eens met een gestreken overhemd: er zit geen kreukje in, maar ook geen karakter. Het levert eenheidskoeken op.
Kortetermijnproblemen
Taalmodellen hebben last van wat ik’ Alzheimer-trekjes’ noem; ze vergeten regelmatig wat ze eerder schreven. De huidige modellen worstelen nog te vaak met het kortetermijngeheugen. Daardoor schrijven ze herhalingen op plekken waar je dat niet verwacht. Kijk niet vreemd op als, wat er in hoofdstuk twee stond, in hoofdstuk tien nog eens wordt herhaald alsof het een nieuw inzicht is. Tijdlijnen kloppen niet meer en een rode draad krijgt langzaam te veel kronkels. Een van mijn cliënten liet mij trots een manuscript zien waarin de hoofdpersoon in hoofdstuk vier zijn bedrijf verkocht en in hoofdstuk negen er nog steeds directeur van was. Dat soort blunders kan AI maken. Daarvan worden lezers niet blij.
Originaliteit
AI verzint geen nieuwe woorden. Het rangschikt alleen bestaande woorden die van het net worden geplukt, in een voorspelbare volgorde. Van jouw unieke kijk op de wereld, je specifieke woordgebruik, je anekdotes en levenservaringen heeft het model de ballen verstand.
Welke taalmodellen zijn het meest geschikt?
Zoals ik al aangaf, gebruik ik AI dagelijks, dus geen reden om dit hulpmiddel in de vuilcontainer te gooien. Ik deel graag welke taalassistenten ik gebruik en de ervaringen die ik daarmee heb opgedaan. Bedenk dat de markt op dit vlak bijna wekelijks verandert, maar begin 2026 zijn dit de meest relevante opties voor boekschrijvers:
Claude (Anthropic)
Op dit moment is het een van de sterkste modellen voor langere, creatieve teksten; zeker de recente versie Opus 4.6 en Sonnet 4.5. Deze programma’s hebben een groot werkgeheugen, waardoor ze meer informatie vasthouden dan de meeste concurrenten. Je kunt je eigen schrijfstijl inbrengen, verfijnen en het resultaat minder robotachtig laten klinken dan veel alternatieven. Ik gebruik ze regelmatig voor tekstanalyse van ontvangen manuscripten, correctie, redactie en feedback op teksten. De betaalde versie kost mij rond de twintig euro per maand en dat verdient zich ruimschoots terug in bespaarde uren.
ChatGPT (OpenAI)
Het bekendste model en voor veel mensen het startpunt. De nieuwste versie is behoorlijk sterk in gestructureerde zakelijke tekst. Prima geschikt voor onderzoek, al moet je stevig op de rem trappen bij de uitkomsten, want het fantaseert er af en toe vrolijk op los. Het helpt bij het krijgen van ideeën en het herschrijven van passages. Het moet het absoluut afleggen ten opzichte van Claude omdat het minder sterk is in het vasthouden van een consistente stem over langere teksten. Een manco overigens van bijna veel modellen. Voor het schrijven van veel tekst raad ik de betaalde versie dan ook af.
Gemini (Google)
Gemini lijkt veel op de mogelijkheden van ChatGPT met een grotere focus naast tekst, op beeld, audio en video. Het blinkt uit in het verwerken van informatie en het samenvatten van lastige onderwerpen. Als je een boek schrijft waarvoor je veel onderzoek moet doen, bespaart Gemini je veel tijd. Voor de creatieve kant van het schrijven is het op dit moment aanzienlijk minder intuïtief dan Claude of ChatGPT. Het maakt wel sneller afbeeldingen dan ChatGPT, maar zet er geen Nederlandse teksten in, want daarmee gaat het nog regelmatig fout.
Muse (Sudowrite)
Ik ben niet alleen schrijver van zakelijke non-fictie en biografieën, maar sinds kort ook bezig met een roman. Dit model is daarvoor prima geschikt. Het is speciaal opgezet en getraind op fictie en proza. Als je een autobiografie schrijft waarin je veel verhalende elementen opneemt, dan raad ik je deze van harte aan. Het levert teksten op die minder AI-kenmerken hebben dan de meeste modellen. Voor zakelijke non-fictie is het minder geschikt. Ook op dit platform heb ik een abonnement.
Novelcrafter
Dit is strikt genomen geen taalmodel, maar een schrijfplatform dat je aan een of meerdere van de genoemde taalmodellen kunt koppelen. Laat ik dat aan de hand van een voorbeeld duidelijk maken.
Denk aan het verschil tussen een timmerman en zijn werkbank: de werkbank maakt het werk overzichtelijk. Waar je in ChatGPT of Claude al snel verdwaalt bij een manuscript boven de 10.000 woorden, biedt Novelcrafter structuur met hoofdstukken, scènes en middelen om je schrijfinspanningen te plannen.
De sterkste functie van dit model is de Codex. Dit is de persoonlijke encyclopedie van je boek waarin je personages, locaties en verhaallijnen vastlegt. Het leest die informatie automatisch mee, waardoor het niet halverwege je boek vergeet wie je hoofdpersoon is. Vooral interessant voor wie aan een autobiografie of een roman werkt.
Ieder voordeel heeft natuurlijk ook zijn nadeel. Het vraagt veel studie naar alle mogelijkheden die het systeem te bieden heeft en … je betaalt dubbel: voor het platform zelf (vanaf vijf euro per maand) én voor het taalmodel dat je eraan koppelt.
Mijn advies is dan ook om, als je niet eerder gebruik hebt gemaakt van een of meerdere van deze modellen, eerst de beperkte gratis versies uit te proberen. Vergelijk ze onderling en kijk welke het beste aansluit bij jouw manier van denken en schrijven. Gebruik het ene model voor brainstormen, het andere voor feedback.
De rol van de schrijfcoach in het AI-tijdperk
Het voorgaande doet je misschien afvragen waarom je dan nog een schrijfcoach moet inhuren als al die slimme machines zoveel voor je doen?
Mijn antwoord daarop is simpel. Juist omdat AI zoveel kan, heb je iemand nodig die weet wanneer je het wél en wanneer je het níet moet gebruiken.
Een taalmodel geeft je altijd een antwoord. Het zegt nooit: ‘Wacht even, dit hoofdstuk klopt inhoudelijk, maar je vertelt hier niet je échte verhaal.’ Het zegt ook niet dat je gekozen structuur saai is en je te veel vaktaal of Engelstalige kreten gebruikt. Het herinnert je er ook niet aan dat je een leuke anekdote of praktijkvoorbeeld bent vergeten te schrijven. Als je writer’s block ervaart, hoor je het systeem niet hinderlijk zuchten of met de ogen draaien en tegen je zeggen: ‘He, opschieten. Dit boek moet af.’ Het blijft stil. Een schrijfmentor helpt je om je writer’s block te overwinnen.
Na 36 boeken en twee jaar intensief werken met taalmodellen weet ik inmiddels precies waar de grens ligt tussen slim gebruik en lui zijn. Bij een van mijn coachingstrajecten had een klant drie hoofdstukken door AI laten schrijven. Technisch zagen ze er prima uit, maar toen ik hem vroeg om een passage hardop voor te lezen, hoorde hij het zelf: ‘Dit klinkt niet als ik.’ Precies. Het klonk als een robot.
Mijn vuistregels voor AI gebruik
Laat het je helpen met structuur, onderzoek en herformulering. Maar alles wat je boek persoonlijk, kwetsbaar of uniek maakt, moet van jou komen. Toen ik op de Camino de Santiago in Spanje liep en ‘s-avonds in mijn notitieboek schreef over de pijn in mijn benen, de stilte van de Meseta en het gesprek met die Braziliaanse arts die haar praktijk had opgegeven om ‘zichzelf terug te vinden’, zat daar geen algoritme tussen. Die woorden kwamen uit mijn vermoeide maar geïnspireerde hoofd. Dat verschil proeft een lezer. Geloof me.
Schrijf altijd je eerste versie zelf
Vergeet even de grammatica, interpunctie en tikfouten. Als je spontaan schrijft, herken je daarin jouw stem, je woordgebruik en manier van denken? Uitstekend. Een AI kan die versie verbeteren, maar niet schrijven. Het is als het verschil tussen een kok die een gerecht bedenkt en een machine die het opwarmt. Beide leveren eten op, maar slechts een van de twee maakt er iets van waar je over napraat.
Wees eerlijk over je gebruik van AI
De boekenwereld verandert snel. Platforms als Kobo/Rakuten en Amazon vragen inmiddels of er AI-gegenereerde inhoud in je manuscript zit. Transparantie is niet alleen ethisch juist; het beschermt ook je geloofwaardigheid als auteur. Een tip voor wie in het Engels schrijft: gebruik Grammarly. Deze app controleert naast teksten ook of er plagiaat in je tekst sluipt bij gebruik van AI. Ook hier weer een waarschuwing dat de informatie altijd juist is. Ik kwam daarachter toen ik een herziene versie van mijn boek ‘Een blind paard kan niet fout lopen’ controleerde. Ik kreeg de melding dat grote delen van het manuscript door AI gemaakt waren. Dat was onzin, want die tekst schreef ik in 2014, acht jaar voor de introductie van ChatGPT.
Behandel AI-teksten als suggestie, niet als eindproduct
Wees kritisch! Alles wat eruit komt wil nog niet zeggen dat je dit blindelings moet volgen. De kwaliteit van je boek is en blijft jouw verantwoordelijkheid. Zie het AI-model als een stagiair, niet je baas. Het levert een concept aan, maar jij bepaalt wat ermee gebeurt.
Combineer AI met menselijke begeleiding
De sterkste combinatie is niet jij plus een taalmodel. Het is jij, een taalmodel én iemand met ervaring die het geheel overziet. Iemand die niet alleen kijkt naar wat er staat, maar ook naar wat er ontbreekt. Een lezer van mijn boek over timemanagement schreef me: ‘Phil, de waarde van jouw boek zit niet in de feiten, maar in hoe je ze vertelt.’ Precies dat is het stuk dat AI niet levert en een schrijfcoach wel.
Wil je na het lezen van dit artikel eens sparren over hoe je AI kunt inzetten in jouw boekproject, zonder je verhaal uit handen te geven? Bel me op 06-81189397, stuur een WhatsApp of maak gebruik van het contactformulier. Dan kijken we samen hoe we jouw boek het beste tot zijn recht laten komen.
