Een aantal jaren heb ik als interimmanager overnames begeleid. Namens mijn opdrachtgever zocht ik de markt af naar geschikte overnamepartners. Soms benaderde ik ze; vaker nog benaderden zij mij. Daarna volgde het hele traject. De gesprekken, de cijfers, het onderhandelen, het geduld dat je nodig hebt als een deal drie keer bijna klapt. Ik voerde die gesprekken en zat aan tafel tot de handtekening was gezet.
Wat me is bijgebleven, gebeurde pas daarna.
Wat er gebeurt als de adviseurs zijn vertrokken
Met de verkopende partijen hield ik na de overdracht meestal nog even contact. Dat begon zakelijk en werd bijna altijd iets anders. Een bedrijf verkopen staat op papier gelijk aan een transactie. In het hoofd van de verkoper is het nooit zo. Er zit veertig jaar aan emotie aan vast, en die emotie komt pas boven als de tassen zijn gepakt en het kantoor leeg is. Dan begon het vertellen. Over het jaar dat het bijna misging, dat een klant hem redde of over de medewerker die hij moest laten gaan en die hij nog steeds in de supermarkt tegenkomt. Verhalen over mooie, trieste en spannende momenten, maar ook over situaties waarin de ergernis afdruipt.
Ik heb er in de loop der jaren heel wat gehoord. Wat me elke keer opnieuw stak, was dat ik de enige toehoorder was. Die verhalen gingen daarna verloren. De opvolger hoorde ze niet; de kleinkinderen al helemaal niet. Achteraf zei bijna iedereen hetzelfde. ‘Ik had het eigenlijk moeten opschrijven.’
Ook in mijn eigen familie
Het gekke is dat ik dit dichter bij huis had kunnen zien. Mijn vader was ruim vijftig jaar aan hetzelfde bedrijf verbonden. Hij begon er als loopjongen en klom op tot commercieel directeur. Na zijn pensioen bleef hij nog jaren als adviseur betrokken. Thuis vertelde hij weleens iets. Zo hoorde ik dat hij het bedrijf tijdens de oorlog een tijdje in zijn eentje draaiende moest houden omdat de joodse eigenaren tijdig uit Nederland wisten te vluchten. Ook dat hij voor de Duitsers moest vluchten omdat het verhaal ging dat hij hen vergiftigde erwtensoep zou hebben verkocht. Het boek hierover is er nooit gekomen en dat wringt bij mij nog steeds een beetje.
Waarom ik hier mijn vak van heb gemaakt
Nederland telt ruim 295.000 familiebedrijven die samen 2,8 miljoen banen hebben gecreëerd. Uit onderzoek van Nyenrode, RSM en Van Lanschot Kempen blijkt dat bijna dertig procent van die bedrijven bezig is met de overdracht van het eigendom. De ABN AMRO vroeg hen in 2023 hoe lang de eigenaren nog wilden doorgaan. Achtenzestig procent wil dat hooguit nog tien jaar volhouden. De Kamer van Koophandel geeft aan dat de overdracht van een bedrijf gemiddeld vijf tot zeven jaar in beslag neemt. Mijn persoonlijke ervaring is dat dit proces wat sneller verliep, maar toch is dat geen moment; dat is een periode. Een periode waarin de ondernemer zich voortdurend afvraagt of hij/zij het wel of niet wil.
Als deze cijfers kloppen, dan dragen tienduizenden bedrijfseigenaren de sleutel aan iemand anders over. Wie van hen laat het hoofd vol verhalen vastleggen zodat ze niet verloren gaan? Daarom leg ik die verhalen tegenwoordig vast. Ik noem het een afscheids- en overdrachtsbiografie. Geen jubileumboek over de firma en geen boek om klanten mee te trekken. Het gaat om de mens achter het bedrijf, zoals ik in korte anekdotes al beschreef in mijn boek ‘Geheimen van succes’, waarin ik 24 ondernemers in het Rotterdamse anekdotes over hun successen wist te ontfutselen. Ik voer een reeks gesprekken met de ondernemer en de mensen om hem heen. Dat zijn vaak levenspartners, achterblijvende managers, de oude bedrijfsleider, de opvolger, een leverancier van het eerste uur. Op basis van hun verhalen maak ik dan een gebonden boek voor de familie, het personeel en de relatiekring.
Het beste moment om het te doen ligt vóór de overdracht, terwijl alles nog scherp in het geheugen zit. Heb je al verkocht? Dan is het nog altijd niet te laat. De verhalen liggen er nog; ze hoeven alleen nog opgehaald te worden. Alleen bij mijn vader kan het niet meer.
Ben je bezig met de overdracht van je bedrijf, of ken je iemand die dat van plan is? Slinger dan dit onderwerp eens bij haar of hem aan. Misschien is dat ook een leuk gespreksonderwerp voor accountants en overnameadviseurs die dit bij hun klanten zien spelen.
