Als ik op diverse sociale media en schrijversplatforms kijk om te zien welk taalmodel ze voor hun boek gebruiken, dan zijn de meningen verdeeld. Als ghostwriter en dagelijkse gebruiker van deze AI-toepassingen heb ik mijn voorkeur, maar het antwoord op de vraag welk model het beste is, hangt af van wat je schrijft.
Voor een zakelijk boek of een biografie is niet elke schrijfassistent even geschikt. Sommige zijn gebouwd voor romans, andere vooral voor korte teksten. In dit artikel leg ik uit welke modellen en tools ik zelf gebruik en waarom. Aan de hand van een testopdracht die ik hier noem, kun je zelf vergelijken wat mogelijk het beste bij jouw boek past.
Claude uitgebreider bekeken
Claude is mijn favoriete instrument, vooral omdat je binnen het systeem verschillende modellen kunt gebruiken. Het verschil daartussen zit vooral in de snelheid waarmee teksten worden geproduceerd en in de mogelijkheden om er aanzienlijk meer diepgang aan te geven. De meeste gebruikers van Claude geven de voorkeur aan het Sonnet 5-model, voor zover ik daar oog op kon krijgen. Het is snel en schrijft prettig leesbare zinnen. Het model heeft een gratis optie, maar dat brengt wel een dagelijkse tekstlimiet met zich mee.
Opus 4.8 is de zwaardere variant. Dit model redeneert grondiger over lange, complexe teksten en houdt de structuur en toon die ik nastreef beter vast over zelfs honderden pagina’s.
Zelf gebruik ik Sonnet 5 voor het overgrote deel van mijn werk, hoofdzakelijk voor onderzoek, samenvattingen en, waar nodig, het herschrijven van een alinea. Opus 4.8 zet ik pas in bij lastige hoofdstukken, waar veel feiten en gevoel tegelijk een plek moeten krijgen. Voor het zetten van de juiste toon gebruik ik het graag in openingshoofdstukken van een biografie die meestal het taalgebruik van mijn opdrachtgevers weergeeft. Ik voer dan eerst het transcript van het opgenomen interview met mijn klant in, waarbij alle gedachtegeluiden, haperingen en grammaticaal niet lekker lopende zinnen worden weggefilterd.
Waar Claude sterk in is, is het vasthouden van context. Binnen een Project kun je bronnen en eerdere hoofdstukken bewaren, samen met een voorbeeld van je eigen schrijfstijl. Claude leest die mee bij elke nieuwe vraag, zonder dat je alles opnieuw hoeft in te voeren.
Ook lange documenten zijn geen probleem. Je kunt een compleet interviewverslag of een eerder hoofdstuk in één keer laten samenvatten.
Schrijven is schrappen, herschrijven, corrigeren en redactie op je teksten loslaten. Claude is daar bijzonder goed in. Je krijgt terugkoppeling op je werk en suggesties voor verbetering.
Binnen Claude kun je ook gebruikmaken van het volledige Office-pakket. Vraag om een Word-document als output met de door jou gewenste indelingen. Deze toevoeging geeft je de mogelijkheid om in je Word-document te werken. Dat scheelt het kopiëren en plakken tussen twee schermen.
De gratis versie is een prima startpunt om aan te wennen. Het abonnement Pro kost mij op dit moment € 18,00 per maand en biedt veel meer ruimte, inclusief toegang tot Opus. Voor de meeste zzp’ers en contentmanagers is dat ruim voldoende. Als je met een team aan tekstproductie werkt, kun je ook voor het Max-abonnement kiezen. Dat kost momenteel ongeveer € 87,50 per maand.
De genoemde prijzen zijn omgerekende bedragen op basis van de huidige dollarkoers, dus controleer even de officiële prijs vlak voordat je een abonnement afsluit.
Novelcrafter, Sudowrite en Grammarly uitgebreider bekeken
Novelcrafter is gebouwd voor romanschrijvers, met een zogeheten Codex. Dat is een soort interne wiki waarin je de personages en de tijdlijn van je verhaal bijhoudt. Voor het schrijven van een biografie is dat ook erg handig, omdat daarin echte mensen worden genoemd en de tijdlijn moet kloppen. Zoals ik eerder schreef, hebben taalmodellen soms een slecht kortetermijngeheugen. Met dit systeem voorkom je dat bepaalde details honderd pagina’s verderop niet worden tegengesproken of herhaald wat je eerder schreef.
Novelcrafter heeft ook een planningsomgeving, de Story Board, waarin je hoofdstukken en scènes als kaartjes kunt verslepen. Voor een biografie met meerdere tijdlijnen, bijvoorbeeld de jeugd en het latere leven van je hoofdpersoon naast elkaar, is dat lekker overzichtelijk.
De Chat-functie laat je sparren met de AI alsof het een redacteur is, met de Codex als geheugen. Je kunt bijvoorbeeld vragen of een scène logisch aansluit bij wat je twee hoofdstukken eerder al vertelde.
Een belangrijk verschil met Claude is de keuze uit AI-modellen. Novelcrafter werkt met een systeem waarbij je zelf een model kiest en koppelt, bijvoorbeeld via OpenRouter. Je kunt daardoor voor een ruwe eerste versie een goedkoop model gebruiken en overstappen op een sterker model voor je definitieve tekst.
Novelcrafter zelf heeft geen gratis versie, maar biedt wel een proefperiode van eenentwintig dagen aan zonder creditcard. Het abonnement kost tussen € 3,50 en € 17,50 per maand (omgerekend), afhankelijk van de laag die je kiest. Dat bedrag geeft je alleen toegang tot het programma zelf, met de planningstools en de Codex.
Voor het schrijven heb je Claude of een ander model nodig om teksten te kunnen schrijven. Je betaalt dus als abonnementhouder voor de gebruiksmogelijkheden van Novelcrafter. Elk stukje tekst dat je naar de AI stuurt en elk stukje dat je terugkrijgt wordt opgeknipt in kleine stukjes. Zo’n stukje heet een token. Dat is ongeveer een lettergreep of een kort woord.
Hoe meer tokens je gebruikt, hoe hoger de rekening bij je eigen AI-provider, bijvoorbeeld Anthropic. Een korte vraag kost weinig tokens. Een heel hoofdstuk herschrijven kost veel meer.
Daardoor is de uiteindelijke prijs van Novelcrafter minder voorspelbaar dan die van een vast abonnement. Je moet ook zelf een AI-provider aan je account koppelen, wat niet voor iedereen vanzelfsprekend is.
Bij Sudowrite ligt dit anders. Het is specifiek gebouwd voor het schrijven van fictie, met een eigen model dat Muse heeft. Het is getraind om verhalende teksten te produceren. De mogelijkheden van Describe en Expand zijn sterk in het uitwerken van een scène met zintuiglijke details. Dat komt dus niet alleen goed van pas bij het schrijven van een roman, maar ook bij het schrijven van een biografie. Denk aan de geur in een kamer of het gebaar van iemand die net slecht nieuws hoort.
Sudowrite heeft ook een Story Bible, vergelijkbaar met de Novelcrafter-codex. Er is ook een Rewrite-tool waarmee je een alinea in een andere toon laat herschrijven, spannender of juist soberder.
Voor zakelijke non-fictie is Sudowrite minder geschikt. Het mist functies voor onderzoek of het structureren van een zakelijk betoog. Meerdere onafhankelijke reviews noemen het uitdrukkelijk niet gebouwd voor non-fictie. Gebruik het dus vooral voor losse proza-passages binnen een boek, niet voor het hele manuscript.
Ook Sudowrite heeft geen permanente gratis versie. Je krijgt een proefperiode met ongeveer tienduizend credits, te vergelijken met de Tokens waarover ik sprak. Daarna betaal je tussen € 9 en € 51 per maand, afhankelijk van hoeveel woorden je maandelijks genereert en of je jaarlijks of per maand betaalt.
Waar Claude, Novelcrafter en Sudowrite vooral schrijven of meeschrijven, is Grammarly een ander soort hulpmiddel. Het schrijft niet voor je, maar controleert en verbetert wat je al hebt geschreven. Het is van oorsprong een spelling- en grammaticacontrole, maar de AI-functies gaan veel verder. Je kunt een alinea laten herschrijven in een andere toon, formeler of persoonlijker, en het wijst herhalingen en te lange zinnen aan.
Voor zakelijke non-fictie is dat precies waar je iets aan hebt, meer dan bij Sudowrite of Novelcrafter, die allebei op fictie zijn gericht. Gebruik Grammarly dus als laatste check, nadat Claude of jijzelf de tekst hebt geschreven. Het heeft een bruikbare gratis versie met eenvoudige controle en een beperkt aantal AI-suggesties per maand. Het betaalde abonnement kost ongeveer € 10,50 per maand bij jaarlijkse betaling, of € 26 per maand als je maandelijks betaalt. Daarvoor krijg je meer AI-suggesties en een uitgebreidere toonaanpassing. Er zit ook een ingebouwde plagiaatcontrole bij.
Zelf vergelijken: testopdracht en gratis alternatieven
De beste manier om de voor jouw schrijfwerk meest geschikte assistent te kiezen is niet door recensies te lezen, maar door zelf hetzelfde stukje tekst door meerdere systemen te laten herschrijven en de resultaten naast elkaar te leggen. Gebruik bijvoorbeeld dit korte fragment als test, een ruwe interviewnotitie voor een biografie:
Hij vertelde dat hij op zijn zestiende alleen naar Nederland kwam, zonder familie, met een tas kleren. De eerste winter sliep hij soms in een fietsenstalling.
Geef elke schrijfassistent precies dezelfde opdracht:
‘Herschrijf dit fragment tot een pakkende openingsalinea voor een biografie, in de derde persoon, met aandacht voor sfeer, in maximaal honderd woorden.’
Let bij het vergelijken vooral op de toon. Klinkt de tekst kunstmatig, te glad of komt deze overtuigend over? Controleer of de feiten overeind blijven zonder verzinsels. Kijk ten slotte of je een zin herkent die op een cliché lijkt, bijvoorbeeld een opening die begint met ‘in een wereld waarin’.
Voor Grammarly werkt de test iets anders, omdat het niet vanuit het niets teksten schrijft. Plak een alinea die je zelf al hebt geschreven en vraag om een andere toon of om kortere zinnen. Zo zie je snel of de suggesties je eigen stem versterken of juist vervlakken.
Niet iedereen wil meteen investeren in een abonnement. Gelukkig hebben ook andere AI-modellen bruikbare gratis versies, ook al zijn ze niet allemaal specifiek gebouwd voor het schrijven.
ChatGPT heeft een gratis laag die na een aantal berichten automatisch overschakelt naar een lichtere versie. Voor korte teksten en een snel klankbord is dat prima bruikbaar, maar voor een heel hoofdstuk minder. Voor het schrijven van een boek haalt het niet bij het resultaat via Claude.
Google Gemini is opvallend gul met zijn gratis versie en verwerkt daarbij ook heel lange documenten in één keer. Handig als je een lang interviewverslag in één keer wilt laten doorzoeken.
Microsoft Copilot werkt gratis in de Edge-browser, zonder dat je een account hoeft aan te maken. Handig voor een snelle check tussendoor, al is de schrijfkwaliteit minder verfijnd dan die van Claude.
Ook Mistral verdient een vermelding, met zijn gratis chatinterface Le Chat. Dit Franse alternatief levert verrassend goede resultaten bij schrijftaken en is een optie als je liever bij een Europese partij blijft.
Perplexity, waar het vorige artikel in deze serie al over ging, heeft ook een ruime gratis versie voor onderzoek. Combineer die gratis versie met Claude of ChatGPT voor het schrijfwerk zelf, en je hebt zonder abonnement toch een compleet startpunt.
Veel schrijfplezier!
