Waarom de startende ondernemer en zzp’er er eigenlijk nog genadig van afkomt
Afgelopen zondag stond ik spruitjes te bakken, op zijn Spaans. Een scheut olijfolie, twee tenen knoflook, een handvol chorizo en een flinke snuf pimentón (gerookte paprikapoeder). De spruitjes had ik doormidden gesneden en met de vlakke kant in de hete pan gelegd. Ze lagen daarin te sissen alsof ze ergens tegen protesteerden.
Zo’n geluid brengt een mens op gedachten. Wat als spruitjes nu eens bewustzijn hadden? Wat zouden ze ervan vinden dat hun hele loopbaan in mijn koekenpan eindigt?
Als je een groot deel van de schrijverscarrière aan zakelijke non-fictie hebt besteed, ontkom je er niet aan dat zelfs spruitjes een inspiratiebron voor een artikel kunnen zijn. Ik heb deze gedachte losgelaten op het ondernemerschap, want ook beginnende ondernemers of zzp’ers weten bij de eerste zakelijke stap niet wat hen boven het hoofd hangt. Het resultaat lees je hieronder.
Je bent klein, groen en je zit stevig vast aan een stam met een heleboel broertjes en zusjes. Het leven als jonge spruit is overzichtelijk. Je hangt wat rond in een winderige omgeving en hoopt op een beetje nachtvorst omdat dat je suikerspiegel opkrikt. Maar, er komt een dag dat je volgroeid bent en de arbeidsmarkt op moet.
Een spruitje met een sprankje bewustzijn ontdekt op dat moment iets naars. De toekomstvisie voor zijn soort groente is op zijn zachtst gezegd somber.
Dat moment ken ik van de ondernemers die bij mij aan tafel schuiven. Ze zeggen hun vaste baan op en stappen een winderig veld in, precies zoals ons spruitje. De een droomt van een volle agenda en een laptop op een terras in Spanje. De ander hangt aan zijn stam en hoopt stiekem op een wokpan. Allebei kijken ze vooruit zonder de kleine lettertjes te lezen.
Voor de zzp’er valt er onderweg nog van alles bij te sturen. De loopbaan van een volwassen spruitje is vastgelegd voordat hij eraan begint.
Van collega naar concurrent
Op een ochtend word je zonder pardon van je stam geknipt. Geen exitgesprek, geen transitievergoeding. In één beweging ben je je vaste plek kwijt, inclusief de veertig familieleden die je al die maanden rugdekking gaven.
Wat volgt is zo’n plasticzakje bij de AH. Daarin liggen tientallen soortgenoten met precies hetzelfde groene pak. Gisteren waren het nog je buren op de stam; vandaag druk je tegen ze aan als concurrent. Jullie bieden allemaal hetzelfde en de klant kijkt alleen naar de prijs per kilo. De sfeer in die zak is om te snijden.
‘Heb jij gehoord waar we naartoe gaan? Iemand had het over een stoommandje.’
Dat gevoel zal een beginnende ondernemer en zzp’er bekend voorkomen. Je levert je pasje in en je netwerk blijft achter bij je voormalige werkgever. De collega’s die jarenlang je vangnet waren, heten voortaan de markt. Je staat in je eentje op een netwerkbijeenkomst met dertig anderen, met precies jouw verhaal.
Waarom zou iemand juist jou kiezen? Die vraag stelde niemand toen je nog aan de stam hing.
Je eerste werkdag begint met een koude douche, letterlijk. Ze spoelen je onder de kraan af tot je van de schrik bijkomt. Daarna volgt de ontgroening. Iemand pakt een mesje en snijdt met kille precisie een kruisje in je onderkant.
Dat is om snel gaar te worden, zeggen ze er dan bij. Al dat gepraat over onderscheidend vermogen en je komt er uiteindelijk uit met twee sneetjes in je achterste.
De kookpot van de Hollandse pot
Als starter had je natuurlijk op iets beters gehoopt. Gehalveerde spruitjes in een gloeiendhete pan, met teriyakisaus en cashewnoten erdoor. Knapperig uit de heteluchtoven, met geitenkaas en honing erover. Zulke spruitjes komen voorbij op sociale media en halen driehonderd likes.
Het liep anders. Je belandt in de pan van een trouwe liefhebber van de Hollandse pot. In twintig minuten slapgekookt in een plasje zoutwater, tot er van je beet en je eigenwaarde niets meer over is. Je eindigt als een slappe, kwalijk ruikende hap, naast twee lauwe aardappelen en een scheutje jus.
Het ergste komt daarna, want nu begint de verkoop. Je wordt gepresenteerd aan de eindklant, meestal een zeurend kind van zeven. ‘Drie spruitjes op en je krijgt een ijsje’, onderhandelt de directeur aan het hoofd van de tafel.
Daar lig je dan. Maandenlang heb je gewerkt aan je vitamine C en antioxidanten en nu ben je de omkoopsom voor een bolletje vanille met sprinkels. De kleuter trekt een vies gezicht en werkt ze achter de al wat loszittende melktanden weg. Met heimwee denk je terug aan die stam in de wind.
Moraal
Denk dus aan dat spruitje als de acquisitie tegenzit, wanneer je een vervelende onpersoonlijke brief van de Belastingdienst krijgt of, zoals in mijn geval, een klant voor de derde keer om een kleine aanpassing vraagt die neerkomt op een volledig andere aanpak.
Dat laatste heb ik vaker meegemaakt dan ik wil toegeven. In ruim dertig jaar ghostwriting leer je dat een kleine aanpassing zelden klein is. Je zucht inwendig, slikt het en herschrijft het vervolgens. Je moet nu eenmaal roeien met de riemen die je hebt, ook als die riemen verdacht veel op een schilmesje lijken.
Mijn spruitjes van zondag kwamen er trouwens genadig vanaf. Goudbruin uit de pan en binnen een kwartier op tafel. Veel mooier wordt het einde niet voor een spruitje met bewustzijn.
Jij hebt in ieder geval geen kruisje in je achterwerk gekregen. Niemand roert je door de appelmoes om je sneller weg te werken. Het had allemaal een stuk groener en bitterder voor je kunnen aflopen.
